Zielonka - logo
Wierzba szara, łoza, Salix cinerea, liść

Wierzba szara (łoza), Salix cinerea L.

Rodzina Wierzbowate (Salicaceae)

Gatunek rodzimy; gleby wilgotne, gatunek światłożądny, odporna na zanieczyszczenia powietrza [1, 2, 3]

Krzew do 5 m wysokości. Występuje w Europie oraz w zach. i śr. Azji [1, 2].

Wierzba szara, zwana również łozą, rośnie przede wszystkim na terenach podmokłych, takich jak torfowiska, wilgotne łąki, brzegi wód. Towarzyszy tam drzewom w lasach olsowych, lub tworzy wraz z innymi wierzbami zbiorowiska krzaczaste zwane łozowiskami [3, 4].

Wierzba szara, łoza, Salix cinerea, kwiatostan męski

Kwitnące łozowiska, są jednym z pierwszych miejsc, które odwiedzają pszczoły w sezonie. Wierzba szara zaczyna kwitnienie równocześnie z iwą, już w marcu. Jej kwiaty mają przyjemny miodowy zapach.

Wierzba szara, łoza, Salix cinerea, kwiatostany żeńskie

Kwiaty łozy, podobnie, jak kwiaty innych wierzb są zebrane w kotkowate kwiatostany. Przed rozwinięciem są okryte "futerkiem" włosków, chroniących je przed wczesnowiosennymi przymrozkami.

"A rzecz dziwna zaiste,
Jak gra fletnia wierzbowa
Jakie tony ma czyste,
Jaki czar w niej się chowa..."
[fragment wiersza Wierzba Stanisława Grudzińskiego]

Dawniej pastuszkowie umijali sobie godziny pracy, grając na piszczałkach powstałych z kory ulinionej* z gałązek wierzbowych. Kora wierzby była również używana przy tworzeniu innych instrumentów ludowych takich jak piskawki, trąbki obojowe czy trąbki klarnetowe [9].

*ulinić piszczałkę - "wykręcić piszczałkę, zsuwając korę z pręta wierzbowego" [8]

Wierzba szara, łoza, Salix cinerea, owocostan

Łoza, tak jak i inne wierzby jest rośliną dwupienną, co oznacza, że na danym drzewie rozwijają się tylko kwiaty męskie, albo tylko kwiaty żeńskie. Kwiaty męskie po przekwitnięciu zasychają i opadają. Natomiast na drzewach żeńskich z zapylonych kwiatów rozwijają się owoce, niewielkie torebki, butelkowatego kształtu, które są wypełnione puchem z drobnymi nasionami.

Wierzba szara, łoza, Salix cinerea, liście

Liście tego gatunku mają kształt eliptyczny lub odwrotniejajowaty. Początkowo są obustronnie owłosione, a potem górna część stopniowo łysieje, natomiast włoski na stałe pozostają na spodniej części. Wierzchołek liścia łozy jest płaski (, w przeciwieństwie do podobnej wierzby uszatej, która ma wierzchołek liścia skręcony).

Wierzba szara jest krzewem o regularnym, mniej więcej kulistym pokroju, pospolicie występującym na obszerze prawie całego kraju. Zapewne kiedyś polscy botanicy nie zawsze rozróżniali ją od innych wierzb spotykanych na podmokłych terenach i mających podobny kształt korony. Została pominięta przy omawianiu wierzb w Encylkopedyji Orgelbranda [7], nie pisze o niej też Szubert [5] i Gerald-Wyżycki [6], a nazwa łoza określa u nich wierzbę trójpręcikową.

Dąb szypułkowy, Quercus robur, liść i owoc, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 116
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 231
  3. Rutkowski L., 1998."Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej". Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s.87-88
  4. Matuszkiewicz W., 2008."Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski". Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008
  5. Michał Szubert. Warszawa 1827. "Opisanie Drzew i Krzewów Leśnych Królestwa Polskiego". DRUKARNIA N. GLÜCKSBERGA, s. 112-139
  6. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. "Zielnik Ekonomiczno - Techniczny". Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845, s. 119-129
  7. "Encyklopedyja powszechna", TOM XXVI, 1867. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa, s.951-4
  8. ulinić piszczałkę - Słownik Języka Polskiego - dostęp 13.01.2018
  9. Moszyński K., 1968."Kultura Ludowa Słowian. Kultura duchowa". Tom II, część 2, Wydanie drugie. Książka i Wiedza, Warszawa 1968

opracowała Anna Górska, Wrocław 2018

wróć