Wierzba iwa, Salix caprea L.
Rodzina Wierzbowate (Salicaceae)
Gatunek rodzimy; gleby żyzne i wilgotne, gatunek światłożądny, odporna na zanieczyszczenia powietrza [1, 2]
Drzewo lub krzew zwykle do 12 m wysokości. Występuje w Europie i Azji [1, 2].
- Siedlisko bardziej suche
- Miododajne kwiaty
- Niedziela Wierzbna
- Owoce
- Liście
- Drewno na kobiałki
- Kora w romby
- Ziołolecznictwo, jak aspiryna
- Bywa potężna
Jeśli chodzi o ilości wody w gruncie, to iwa jest, jak na wierzbę, dość tolerancyjna. Rośnie nie tylko na terenach podmokłych, ale również w lasach, na stanowiskach bardziej suchych.
"Iwa udaie się na każdym gruncie, który tylko iest w stanie iakikolwiek krzew wyżywić, znayduiemy ią więc na suchych i mokrych miéyscach, naylepiéy iednak rośnie na dobrym leśnym gruncie, gdzie też często całe poręby pokrywa i inne młode pożyteczniéysze drzewa zagłusza." [3]
Wierzba iwa jest rośliną dwupienną, co oznacza, że na jednym drzewie występują tylko kwiaty żeńskie (na fotografii), albo tylko kwiaty męskie. Zaczyna ona kwitnąć wczesną wiosną, często już w marcu, a jej miododajne kwiaty są bardzo chętnie odwiedzane przez wyposzczone po zimie pszczoły. Z jej kwitnących gałązek robi się palmy wielkanocne.
Iwa" Zowie się też wierzbą palmową dla tego, że w obrzędach religijnych, na Niedzielę Kwietną czyli Palmową, pobożni gałązki jéj okryte pięknemi i rozwijajęcemi się kotkami biorą z sobą do kościoła zamiast palm, których klimatowi naszemu przyrodzenie odmówiło. Z powodu tego dawnego zwyczaju, zowie się u nas to święto Niedzielą Wierzbną." [4]
Owocami wierzb, w tym wierzby iwy, są zebrane w kotki niewielkie torebki, które pękając uwalniają puch z drobnymi nasionami.
"Iwa rada rośnie w Lasach na wilgotnych gruntach (...). Kiedy kto ją chce rozmnożyć, potrzeba pod nią i wkoło niey ziemię ze mchu i liści oczyściwszy, nieco skopać, a w przyszłym się roku mnostwo pokaże młodzieży z opadłego nasienia, ktore gdzie się podoba, przesadzić można." [5]
"Ten ostatni gatunek zwany po polsku iwą, rośnie pospolicie po lasach i gajach; ma duże liście okrągławo-eliptyczne, pod spodem szaro-kutnerowate, drewno zaś giętkie i bardzo pożyteczne, bo to z iwy robią najczęściej obręcze, przetaki, pudła, kobiałki, i t.p. przedmioty. Kora jej dobrą jest do wyprawy skór a liście zbierają nasi włościanie na zimową paszę dla bydła." [6]
Kora na starszych pniach iwy jest szarozielona i spękana, przy czym łatwo ją rozpoznać po charakterystycznych romboidalnych pęknięciach.
W ziołolecznictwie pozyskuje się korę z 2-3-letnich gałązek wierzb (głównie wierzby białej i purpurowej). Zawiera ona m.in. glikozydy fenolowe, w tym pochodne kwasu salicylowego, podstawowego składnika polopiryny i aspiryny, które działają przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie [7].
Wierzba iwa jest z reguły krzewem lub niewielkim drzewem, ale w miejscach o dobrym mikroklimacie, można spotkać potężne, ponad 20 metrowe, drzewa tego gatunku. Na zdjęciu okaz z Gór Stołowych.
Literatura:
- Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 115-116
- Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 229
- Michał Szubert. Warszawa 1827. "Opisanie Drzew i Krzewów Leśnych Królestwa Polskiego". DRUKARNIA N. GLÜCKSBERGA, s. 132-135
- Józef Gerald-Wyżycki, 1845. "Zielnik Ekonomiczno - Techniczny". Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845, s. 122-123
- Krzysztof Kluk, 1788. "Roslin Potrzebnych, Pozytecznych, Wygodnych, Osobliwie Kraiowych, Albo Ktore W Kraiu Uzyteczne Bye Moga, Utrzymanie, Rozmnozenie, I Zazycie" Tom 2. Drukarnia J.K. Mci y Rzeczypospolitey, Warszawa 1788, s. 52-53
- "Encyklopedyja powszechna", TOM XXVI, 1867. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa, s.953
- "Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa" pod redakcją H. Strzeleckiej i J. Kowalskiego, 2000. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 593
opracowała Anna Górska, Wrocław 2016