Wierzba biała, Salix alba L.
Rodzina Wierzbowate (Salicaceae)
Gatunek rodzimy; gleby mokre, wilgotne i świeże, gatunek światłożądny [1, 2]
Szybko rosnące, ale krótkowieczne drzewo do 25(30) m wysokości. Występuje w Europie (poza Skandynawią), zach. Azji i pn.-zach. Afryce [1, 2].
- Dawniej ogławiana
- Kwiaty męskie
- Kwiaty żeńskie
- Owoce - biały puch
- Drewno do kominka
- Liście - jedwabiste owłosienie
- Ziołolecznictwo, jak aspiryna
- Największa z naszych wierzb
- Pnie na łódki
W 1867 roku tak pisano o tym gatunku:
"Wierzba biała i krucha (Salix alba et S. fragilis) są to najpospolitsze u nas drzewa, wszędzie po wsiach sadzone i najczęściej na wiosnę z gałęzi zupełnie obcinane, przez co przyjmują kształt odrębny w oczy uderzający." [3]
Wierzba biała jest rośliną dwupienną, co oznacza, że na jednym drzewie występują tylko kwiaty żeńskie (na fotografii poniżej), albo tylko kwiaty męskie (na fotografii powyżej). Kwitnie ona wraz z rozwojem liści, na przełomie kwietnia i maja. Jej rozwijające się kwiaty nie mają chroniącego od przymrozków "futerka”, jakie występuje u kwitnącej na początku marca iwy.
Szubert w 1827 roku tak opisywał kwiaty wierzby białej:
"Męzka kotka iest walcowata, cienka, przeszło cal długa, mа łuszczki iaiowate tępe, żółtawe, wewnątrz włosiste, pod kаżdą łuszczką dwa są pręciki, których nitki u dołu nieco są zrosłe." [4]
"Kotka żeńska nieco krótsza i grubsza, złożona iest ze słupków podłużno iaiowatych, dachówkowato za siebie zachodzących i znacznie zbliżonych; " [4]
Owocami wierzb, w tym wierzby białej, są zebrane w kotki niewielkie torebki, które pękając uwalniają puch z drobnymi nasionami.
Drewno wierzby białej "Na opał ma połowę wartości drzewa bukowego, pali się atoli płomieniem lekkim jasnym i bardzo mało kopci, z tego względu dobre jest do palenia na pokojowych kominkach."
[5]
Liść wierzby białej ma kształt lancetowaty, a brzeg drobno piłkowany, czym różni się od liści gruszy wierzbolistnej i oliwnika wąskolistnego, które mają podobny kształt, ale są całobrzegie. Cechą charakterystyczną młodych liści wierzby białej jest ich obustronne jedwabiste owłosienie. Później często łysieją one z wierzchu, ale ich spód zawsze pozostaje pokryty srebrzystymi włoskami.
W ziołolecznictwie pozyskuje się korę z 2-3-letnich gałązek wierzb (głównie wierzby białej i purpurowej). Zawiera ona m.in. glikozydy fenolowe, w tym pochodne kwasu salicylowego, podstawowego składnika polopiryny i aspiryny, które działają przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie [6].
Wierzba biała, wraz z wierzbą kruchą są największymi z naszych wierzb, dorastają czasem nawet do 30 m wysokości. Ich naturalne stanowiska to przede wszystkim lasy łęgowe porastające brzegi rzek.
Srebrzystozielone, szerokie korony dużych drzew tego gatunku prezentują się bardzo malowniczo i chętnie sadzi się je w parkach. Istnieje również kilka odmian dekoracyjnych wierzby białej, głównie o jaskrawej barwie kory na gałązkach (złocistożółta, pomarańczowa lub czerwona).
"Z pniów zdrowych i grubych [wierzby białej] robią w Rossyi często łodzie, które nie łatwo sie łupią а przytém są lekkie i dla tego nad inne cenione bywaią." [4]
Literatura:
- Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s.111-112
- Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 226-228
- "Encyklopedyja powszechna", TOM XXVI, 1867. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa, s.951-954
- Michał Szubert. Warszawa 1827. "Opisanie Drzew i Krzewów Leśnych Królestwa Polskiego". DRUKARNIA N. GLÜCKSBERGA, s. 121-124
- Józef Gerald-Wyżycki, 1845. "Zielnik Ekonomiczno - Techniczny". Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845, s. 120-122
- "Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa" pod redakcją H. Strzeleckiej i J. Kowalskiego, 2000. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 593
opracowała Anna Górska, Wrocław 2017