Topola czarna (sokora, sokorzyna, jasikor, topola nadwiślańska), Populus nigra L.

Rodzina Wierzbowate (Salicaceae)

Gatunek rodzimy; gleby żyzne, świeże lub mokre, gatunek światłożądny [1, 2]

Drzewo do 30 m wys., żyje do 150 lat. Występuje od płn. Afryki przez Europę (brak w płn. Europie), aż po zach. Azję [1, 2, 6].

• Występowanie
• Kwiatostany męskie
• Maść z pąków - na gojenie
• Kwiatostany żeńskie
• Owoce - wełna na przędzę
• Liść romboidalny lub szerokotrójkątny
• Kora ciemna, czeczotowata
• Zagrożenia

Szubert o topoli czarnej w 1827 roku:

"Sokora lubi grunt dobry, miernie wilgotny, w zbyt mokrym i zbyt suchym nie udaie się. (...) W zwartych wysokopiennych lasach rzadko się przytrafia, za to tém częściéy po nadwiślu, przy stawach i innych wodach, na łąkach i pastwiskach; naumyślnie sadzi się przy drogach i w ogrodach." [3]

Sokora kwitnie z reguły koło połowy kwietnia, później niż osika i jej kotki, w przeciwieństwie do osiki, nie są okryte chroniącym od przymrozków "futerkiem”. Kwiatostany męskie topoli czarnej są zbudowane z kwiatów męskich, które mają 15-30 czerwonych pręcików.

"Z pączków okrytych na wiosnę lepką żywicą, robi się maść sposobem następującym: Weź pączków funt 1, masła lub sadła świéżego 2 funty, gotuj na powolnym ogniu aż do ulotnienia części wodnistych, wygnieć przez gęstą chustę i schowaj do użycia. Maść ta (...) skuteczna jest jako śrzodek łagodnie drażniący, balsamiczny, przykładana w hemoroidach, zewnętrznych boleśnych, oparzeniach i odmrożeniach członków i t. p." [4]

Kwiaty żeńskie tego gatunku mają jeden słupek z dwoma żółtymi znamionami oraz jedną przysadkę, która szybko odpada. Są one zebrane w 10 -12 cm dł. kotki (zdjęcie powyżej). Z kwiatów tych rozwijają się zielone, gładkie, ±kuliste torebki, które pękają na 2 części i uwalniają puch z drobnymi nasionami (zdjęcie poniżej).

Puch z owoców sokory, podobnie jak u osiki, próbowano czasem wykorzystywać m. in. do przędzenia.

"Liście są wyśmienitą zimową paszą dla Owiec. Z wełny na nasieniu, okazał Schafer, że się daią robić Materye, Papier, i Kapelusze" [7]

"wełna z nasion daie piękną przędzę iedwabistą" [3]

Liście krótkopędu u topoli czarnej są rombowe, liście długopędu szerokotrójkątne.

Pień u starych okazów tego gatunku jest ciemny, głęboko bruzdowany i często czeczotowaty (z guzowatymi naroślami). Swoją nazwę topola czarna wzięła właśnie od koloru kory, która jest wyraźnie ciemniejsza niż u osiki i topoli białej.

Naturalnym siedliskiem tego gatunku są porastające brzegi wód lasy łęgowe. Niestety wskutek regulacji rzek naturalne środowisko topoli czarnej zostało w dużym stopniu zniszczone. Dziś spotyka się raczej tylko pojedyncze drzewa lub grupy drzew. Dodatkowo jest ona wypierana przez szybciej od niej rosnące mieszańce z gatunkami północnoamerykańskim, które sadzi się wzdłuż dróg.

Literatura:

1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 100-102
2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 210-212
3. Michał Szubert. Warszawa 1827. "Opisanie Drzew i Krzewów Leśnych Królestwa Polskiego". DRUKARNIA N. GLÜCKSBERGA. s. 96-99
4. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. "Zielnik Ekonomiczno - Techniczny". Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845. s. 44-45
5. "Encyklopedyja powszechna", TOM XXV, 1867. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa. s.375-378
6. Wikipedia, topola czarna - dostęp 19.05.2018
7. Krzysztof Kluk, 1786."Dykcyonarz Roślinny". Drukarnia J.K. Mci y Rzeczypospolitey, Warszawa 1786. s. 220-221

opracowała Anna Górska, Wrocław 2018

wróć