Zielonka - logo
Świerk pospolity, Picea abies, szyszka

Świerk pospolity, Picea abies (L.)H.Krast.

Rodzina Sosnowate (Pinaceae)

Gatunek rodzimy; gleby gliniasto-piaszczyste, świeże, cienioznośny, wrażliwy na zanieczyszczenia powietrza [1, 2]

Drzewo do 60 m wys., występuje w środ. pn. i pn.-wsch. Europie [1, 2].

Dziś każdy, kto choć trochę interesuje się drzewami, jednoznacznie skojarzy nasz polski świerk z konkretnym drzewem - świerkiem pospolitym, Picea abies, który przecież jest najpopularniejszą "choinką bożonarodzeniową" wśród naszych rodzimych iglaków. Ale jeszcze 150 lat temu panowało niezłe zamieszenie w polskim nazewnictwie tego gatunku:

"Drzewo to dziwnem zbiegiem przeciwnych pojęć, nazywają w północnych okolicach augustowskiego i płockiego, oraz na Litwie i Wołyniu jodłą (ob.), lub jedliną albo jeglą; w całej zaś środkowej Polsce świerkiem, a na całem podgórzu karpackiem i na samych Karpatach, także w powiecie Zamojskim, Hrubieszowskim i na Podolu halickiem, smerekiem lub smrekiem; nakoniec w niektórych okolicach skrzekiem lub skrzeczakiem." [3]
Świerk pospolity, Picea abies, kwiat męski

Świerk pospolity jest rośliną jednopienną, oznacza to, że na jednym drzewie występują obok siebie zarówno kwiaty żeńskie, jak i męskie. Kwiatostany męskie świerka pospolitego wyrastają w kątach igieł. Przed pyleniem mają barwę ciemnoróżową, później często stają się żółtawe.

Świerk pospolity, Picea abies, kwiat żeński

Kwiatostany żeńskie świerka pospolitego wyrastają na końcach pędów. Początkowo mają barwę różową, później nieco zielenieją.

Świerk pospolity, Picea abies, młoda szyszka

Po zapyleniu i zapłodnieniu kwiatostany żeńskie przekształcają się w młode szyszki, które często są zielonofioletowawe.  A następnie dojrzewają, drewnieją i stają się jasno brązowe.

Świerk pospolity, Picea abies, szyszka

Lecznicze właściwości świerku były znane od wieków, używano go m.in.na choroby dróg oddechowych, o czym pisał 200 lat temu Gerald-Wyżycki:

"Młode gałązki mają zapach balsamiczny orzeźwiający. Wyziewy ich zdrowe są dla osób dychawicznych i suchotników; zwyczaj więc rozrzucania posiekanych gałązek świerku w komnatach wiejskich przodków naszych używany, wart jest naśladowania." [4]
Świerk pospolity, Picea abies, pokrój

Młode gałązki świerkowe nadają się również do przyrządzania piwa. Oto przepis podany 200 lat temu przez Geralda-Wyżyckiego:

"Młodociane pędy można używać do robienia dobrego dla klassy rolniczej, taniego i zdrowego piwa. Postępuje się z niemi tak:

Zebrane na wiosnę wraz jak się rozpuszczą młode pędy świerku z pobocznych gałęzi, rozcinają się na pół do 1-calowe cząstki, zsypują do czystego naczynia i nalewają wodą ciepłą.

Po 24 godzinach stania zlewa się z nich woda, która wyciągnęła już wszelką gorycz i części żywiczne.

Gałązki przekładają się do kotła, nalewa się na nie wody tyle tylko, aby je pokryła, i warzy przez godzinę poczém odwar cedzi się, i dodaje do niego na każde dwa wiadra czyli garcey 8 szrutowanego słodu jęczmiennego garniec 1 i utłuczonéj na miazgę marchwi funtów 6, poczém cała massa warzy się znowu przez pół-godziny, cedzi się nanowo, zlewa do beczki, a po należytem ostudzeniu wlewają się drożdże dla wzbudzenia fermentacyi, po ukouczeniu któréj beczka sie szpuntuje [zatyka się ] sposobem zwyczajnym, a po 4-6 tygodni piwo zlewa się na butelki.

Туm sposobem robione piwo zdrowe jest, dobrze się konserwuje oraz im dlużéj stoi, tém jest smaczniejsze.

Klassa uboższa rolnicza może tym sposobem robić sobie dobre piwo nawet bez dodatku slodu i marchwi." [4]

Świerk pospolity, Picea abies, regiel górny

Naturalne siedliska świerku pospolitego w Polsce to niżowe i górskie bory świerkowe oraz mieszane bory regla dolnego. W naszym kraju występuje tzw. pas bezświerkowy obejmuje część Pomorza, Wielkopolskę, Kujawy i Podlasie [1].

Dąb szypułkowy, Quercus robur, liść i owoc, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006. "Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 43-45
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 52-55
  3. "Encyklopedyja powszechna", TOM XXIV, 1860. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa. s. 377-379
  4. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. Zielnik Ekonomiczno - Techniczny. Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845. s. 96-99

opracowała Anna Górska, Wrocław 2015

wróć