Zielonka - logo
Sosna górska, kosodrzewina, Pinus mugo, szyszka

Sosna górska (kosodrzewina, kosówka, kozodrzew, krępulec), Pinus mugo Turra

Rodzina Sosnowate (Pinaceae)

Gatunek rodzimy, objęty ochroną częściową; tolerancyjny co do gleby, światłożądny, odporny na mróz, bardziej wytrzymała na zanieczyszczenia powietrza od sosny pospolitej [1, 2]

Wolno rosnący krzew występujący w górach pd. i środ. Europy. Żyje 150-400 lat [3]. Sosna górska rośnie głównie powyżej górnej granicy lasu tworząc tzw. piętro kosodrzewiny [1, 2].

Pojedynczy kwiat żeński sosny górskiej, podobnie jak sosny pospolitej, jest zbudowany z łuski wspierającej i leżącej na niej czerwonawej łuski nasiennej zawierającej po dwa zalążki, które po procesie zapylenia i zapłodnienia przekształcają się w nasiona. Kwiaty sosny są zebrane w kwiatostany - kilku milimetrowe szyszeczki.

Sosna górska, kosodrzewina, Pinus mugo, kwiat żeński

Kwiatostany męskie sosny górskiej, podobnie jak sosny pospolitej, zbudowane są z licznych żółtych kwiatów męskich osadzonych na wspólnej osi.

Sosna górska, kosodrzewina, Pinus mugo, kwiat męski
"kosodrzewina (...) gatunek spokrewniony z sosną zwyczajną, o podobnym znaczeniu w lecznictwie. Świeże, pocięte igły i drobne gałązki stanowią surowiec (cetynę) do otrzymywania stosowanego w lecznictwie olejku kosodrzewinowego." [4]
"Olejek kosodrzewinowy, Pini pumilionis oleum [...] ma podobne zastosowanie jak olejek sosnowy. Może działać alergizująco (znaczna zawartość (+) 3-karenu) i pogłębiać skurcze oskrzeli. Przeciwskazaniem do stosowania olejku w inhalacjach są choroby astmatyczne, a wskazaniem do używania go - alergie i stany zapalne skóry. Olejek kosodrzewinowy jest stosowany w przemyśle kosmetycznym do perfumowania mydeł, gałek i soli kąpielowych." [5]
Sosna górska, kosodrzewina, Pinus mugo, szyszka

Szyszki kosodrzewiny są niewielkie (2-6 cm dł.) i charakteryzują się czekoladową barwą tarczek, po środku których znajduje się popielaty pępek.

Sosna górska, kosodrzewina, Pinus mugo, igły

Igły sosny górskiej są proste lub tylko nieznacznie skręcone wzdłuż własnej osi. Występują one po dwie, i w przeciwieństwie do sosny pospolitej, mają czysty zielony kolor, gdyż nie są pokryte wyraźnym woskowym nalotem.

Ze względu na pewną odporność kosodrzewiny na zanieczyszczenia powietrza i jej ciekawy pokrój, często sadzi się ją w miastach. Należy jednak przy tym uważać by wybierać w pełni nasłonecznione miejsca, gdyż w cieniu sosna górska rośnie słabo i usycha. Stosuje się ją także do obsadzania wydm nadmorskich.

Sosna górska, kosodrzewina, Pinus mugo, odmiana drzewiasta

Oprócz typowej, krzaczastej formy kosodrzewiny (Pinus mugo subsp. mugo), istnieją też formy drzewiaste (Pinus mugo subsp. unicata (Ramond)Domin), które czasem wyodrębnia się jako osobny gatunek. W Polsce drzewiastą kosodrzewinę spotykamy na nielicznych stanowiskach, m.in. na "Torfowisku pod Zieleńcem" w Sudetach (zdjęcie dzięki uprzejmości dra Zbigniewa Gołąba).

Sosna górska, kosodrzewina, Pinus mugo, pokrój

Sosna górska rośnie w górach Europy powyżej pasma lasów regla górnego, gdzie tworzy gęste zarośla zwane piętrem kosodrzewiny. Pełni tam bardzo pożyteczną funkcję, gdyż z jednej strony jej gałęzie zatrzymują śnieg, a z drugiej korzenie wiążą glebę i kamienie, stabilizując powierzchnię stoku i przeciwdziałając lawinom.

Brzoza brodawkowata, Betula pendula, liść i owocostan, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 60-62
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 74-75
  3. Ellenberg H., 2009. "Vegetation Ecology of Central Europe", Fourth Edition. Cambridge University Press, Cambridge. p. 150
  4. "Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa" pod redakcją H. Strzeleckiej i J. Kowalskiego, 2000. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000. s. 252, 388

opracowała Anna Górska, Wrocław 2015

wróć