Zielonka - logo
Lipa szerokolistna, Tilia platyphyllos, owoce

Lipa szerokolistna, Tilia platyphyllos Scop.

Rodzina Lipowate (Tiliaceae)

Gatunek rodzimy; lubi gleby żyzne i świeże, rośnie zarówno w półcieniu, jak i na pełnym słońcu; wrażliwa na zanieczyszczenia powietrza [1, 2]

Drzewo do 30 m wys., żyje kilkaset lat. Występuje w pd. i środk. Europie oraz pd.-zach. Azji [1, 2].

"Gościu, siądź pod mym liściem a odpocznij sobie,
Nie dojdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie,"

Jan Kochanowski "Na lipę" [4]

Lipa szerokolistna, Tilia platyphyllos, pokrój
"We wsi Szakanikach, dziś Szakuny zwanej, była ogromna lipa, do której wieśniacy, zachowując dawne przesądy, przychodzili skrycie się modlić, zwyczajem pogańskim. Po zaprowadzeniu chrześcijaństwa lipy zdobiły pierwsze kościoły jak i dwory szlachty polskiej." [6]
Lipa szerokolistna, Tilia platyphyllos, kwiaty

Kwiaty lipy szerokolistnej są pięciokrotne i występują z reguły po 3 w jednej wierzchotce. Kwitnie ona najczęściej już w czerwcu, około dwóch tygodni wcześniej niż lipa drobnolistna.

"Z kwiatów, które i w lekarskiém użyciu są znane, pszczoły robią wosk czysty i naywybornieyszy miód, powszechnie u nas pod nazwiskiem lipcu znany." [4]
Lipa szerokolistna, Tilia platyphyllos, owoc

Owoce lipy szerokolistnej występują po 2-3 w owocostanie. Są to ±centymetrowe orzeszki z wyraźnymi żeberkami.

"Nasiona tłuste maią w sobie coś cierpkiego i dla tego z palonych robiony napóy, do kawy lub czokolady podobny, nie íest tak dobry iak Kluk i inni pisarze twìerdzą; oléy z nich wytłaczany ma bydź wyborny, nie traci swéy płynności i zupełnie czysty do oliwy prowanckíéy się zbliża;" [4]
Lipa szerokolistna, Tilia platyphyllos, liść

Liść lipy szerokolistnej kształtem przypomina serce. Jego wierzch jest zielony, a spód jasnozielony i owłosiony, z białawymi “bródkami” w kątach nerwów.

"Drzewo Lipowe iest białe, miękkie i lekkie, dobre do roboty, i nie podlega szkodzie od robactwa; (...) w portach morskich kupuią całe Drzewa na owe wielkie posągi, ktore w przednim końcu okrętów wystawiaią. Zażywaią go do lekkich robót Stolarze, Tokarze: Snycerze go zaś po włoskim orzechu nad wszystkie inne pszenoszą." [5]
Lipa szerokolistna, Tilia platyphyllos, drzewa wzdłuż drogi

Obecnie stare lipy szerokolistne możemy spotkać wzdłuż wiejskich dróg, w miejscach, gdzie nie cierpią one jeszcze zbytnio od dużej ilości spalin. Lipa szerokolistna pięknie wygląda w krajobrazie otartym. Używa jej się również jako podkładki do szczepień innych, nierodzimych gatunków lipy [1].

"Lipa iest wytrwała. Nayczęściéy hoduie się w ogrodach dla ozdoby; iest iedném z naypięknieyszych drzew do wysadzania dróg. Dawniey robiono z niego szpalery, troskliwie przez obcinania pałaszami lub nożycami utrzymywane, wycinano téż i inne dziwaczne figury, iako to piramidy, kule i t. р. które w dawnieyszych ogrodach stanowiły naywiększą ozdobę." [4]
Lipa drobnolistna, Tilia cordata, liść i owoc, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 401-404
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 245-256
  3. Kochanowski Jan. "Na lipę". Lorentowicz J.."Ziemia Polska w Pieśni". Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa, Lublin, Łódż, Kraków. s. 314
  4. Michał Szubert. Warszawa 1827. "Opisanie Drzew i Krzewów Leśnych Królestwa Polskiego". DRUKARNIA N. GLÜCKSBERGA, str. 83-84
  5. Jundziłł Bonifacy S. , 1799. "Botanika stosowana czyli wiadomość o własnościach y uzyciu roslin w handlu, ekonomice, rękodziełach, o ich Oyczyźnie, mnożeniu, utrzymywaniu według układu Linneusza". Drukarnia Dyecezyalna, Wilno 1799, str. 27
  6. "Encyklopedyja powszechna", TOM XVII, 1864. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa str. 94

opracowała Anna Górska, Wrocław 2016

wróć