Zielonka - logo
Lipa drobnolistna, Tilia cordata, owoce

Lipa drobnolistna, Tilia cordata Mill.

Rodzina Lipowate (Tiliaceae)

Gatunek rodzimy; lubi gleby żyzne, piaszczyste i świeże, rośnie zarówno w półcieniu, jak i na pełnym słońcu; wrażliwa na zanieczyszczenia powietrza [1, 2]

Drzewo do 30 m wys., żyje kilkaset lat. Występuje w Europie (ale nie na Płw. Iberyjskim) i zach. Azji [1, 2].

"Czem jest Częstochowa dla Polski i Ostrobrama dla Litwy tem jest Święta Lipka (heilige Linde) dla katolików Warmii i okolic w Prusach.

Za czasów pogaństwa stała w miejscu dzisiejszego kościoła święta lipa, którą Warmiacy lipką nazywali, bo zdrobniałe wyrazy cechują miejscowe narzecza. Kiedy w miejscu starej lipy postawiono kościół obsadzono cmentarz dokoła lipami, które tak wzrosły że od wszystkich stron są pochylone ku kościołowi, w czem wiara miejscowego ludu upatruje oddanie czci Matce Boskiej nawet przez nieme drzewa, które Ją chwalą jak mogą, i ztąd miejsce to jest dziś Świętą Lipką zwane." [6]
Lipa drobnolistna, Tilia cordata, liście i nierozkwitnięte kwiaty

Lipa drobnolistna zakwita w lipcu. Jej kwiaty są pięciokrotne, zebrane po 4-11 w wierzchotkę z podsadką, która często jest wzniesioną ponad liście. Lipa jest rośliną miododajną, w okresie kwitnienia chętnie odwiedzaną przez pszczoły.

"Z mego wonnego kwiatu pracowite pszczoły
Biorą miód, który potem szlachci pańskie stoły" [4]

Jan Kochanowski "Na lipę"

Lipa drobnolistna, Tilia cordata, kwiaty

Kwiatostan lipy jest znanym od wieków środkiem o działaniu napotnym, stosowanym przy chorobach górnych dróg oddechowych. W ziołolecznictwie używane jest też drewno lipy (działanie moczopędne) oraz produkowany z niego węgiel leczniczy [5].

"Kwiaty żółtawe używane są w medycynie jako łagodnie wzbudzające poty i uśmierzające kurcze, posiadają zapach przyjemny i zawierają miód, który chciwie pszczoły zbierają." 6]
Lipa drobnolistna, Tilia cordata, owoc

Owocami lipy drobnolistnej są kilkumilimetrowe orzeszki bez wyraźnych żeberek, które są zebrane po 4-11.

"Owoc w iesieni zebrany, z łupin otłuczony, na oley wybity , nie tylko obficie go wydaie , ale się nadto bardzo zbliża do Prowanckiey Oliwy. Tegoż Owocu można pożytecznie zażywać na Kawę, albo z niego robić Czokoladę." [4]
Lipa drobnolistna, Tilia cordata, młody liść

Liść lipy drobnolistnej kształtem przypomina serce. Jego wierzch jest ciemnozielony, a spód sinawy, nagi, z charakterystycznymi rdzawymi “bródkami” w kątach nerwów.

Lipa drobnolistna, Tilia cordata, spód liścia

Kora lipy była użytkowana przez naszych przodków w przeróżny sposób, robiono z niej łyżki, torby na grzyby i jagody, różne pudełka i naczynia, pokrywano dachy uli i szałasów oraz wici z których produkowano plecionki [7].

Lipa drobnolistna, Tilia cordata, pokrój młodego drzewa
"Młode Lipy potrzebuią czułości, aby od nieuważnych ludzi na łyka nie były obdzierane, te bowiem pousychaią; i aby im bydło bardzo tego chciwe wierzchołków nie obiadało, od czego nietylko krzywo i nikczemnie rosną, lecz częstokroć wcale usychaią." [8]
Lipa drobnolistna, Tilia cordata, liść i owoc, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 404
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 257-258
  3. Kochanowski Jan. "Na lipę". Lorentowicz J.."Ziemia Polska w Pieśni". Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa, Lublin, Łódż, Kraków. s. 314
  4. Krzysztof Kluk, 1786."Dykcyonarz Roślinny". Drukarnia J.K. Mci y Rzeczypospolitey, Warszawa 1786. s. 116-117
  5. "Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa" pod redakcją H. Strzeleckiej i J. Kowalskiego, 2000. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000. s. 293-295
  6. "Encyklopedyja powszechna", TOM XVII, 1864. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa. s. 94-95
  7. Moszyński K., 1967."Kultura Ludowa Słowian. Kultura materialna". Tom I, Wydanie drugie. Książka i Wiedza, Warszawa str. 308
  8. Jundziłł Bonifacy S. , 1799. "Botanika stosowana czyli wiadomość o własnościach y uzyciu roslin w handlu, ekonomice, rękodziełach, o ich Oyczyźnie, mnożeniu, utrzymywaniu według układu Linneusza". Drukarnia Dyecezyalna, Wilno 1799, str. 27

opracowała Anna Górska, Wrocław 2016

wróć