Zielonka - logo
Lilak pospolity, Syringa vulgaris, kwiatostany i liście

Lilak pospolity (bez lilak, bez turecki), Syringa vulgaris L.

Rodzina Oliwkowate (Oleaceae)

Pochodzi z pd.-wsch. Europy; tolerancyjny co do gleby i oświetlenia; odporny na zanieczyszczenia powietrza [1, 2]

Krzew lub drzewo do 7 m wys., tworzy odrosty korzeniowe. Poszczególne krzewy żyją kilkadziesiąt lat, ale organizm jako całość, włącznie z rozłogami i odrostami korzeniowymi, może żyć znacznie dłużej. Dziko rośnie na Półwyspie Bałkańskim i w Azji Mniejszej [1, 2].

200 lat temu Gerald-Wyżycki (1845) o lilaku:

"Krzew ten piękny (...) we wszystkich prawie ogrodach utrzymywany, znosi najlepiej ostrość klimatu (...) podkrzesywany też daje się hodować w drzewka." [3]
Lilak pospolity, Syringa vulgaris, kwiaty

Lilak kwitnie z reguły w maju, jego kwiaty mają długą rurkę zakończoną czterema łatkami. Zwykle są w kolorze lila, ale u odmian ogrodowych mogą być różowe, fioletowe, niebieskawe czy białe.

"Z kwiatu można wyciągać olejek lotny różanemu podobny, z zapachem nader miłym jemu właściwym." [3]
Lilak pospolity, Syringa vulgaris, białe kwiaty

W rurce korony lilaka pospolitego znajduje się dużo nektaru, ale przez jej długość, jest on niedostępny dla pszczół. Lilaka zapylają owady o długiej ssawce, takie jak motyle z rodziny zawisakowatych, np. fruczak gołąbek.

Lilak pospolity, Syringa vulgaris, owoc

Owocami lilaka są wydłużone torebki do 15 mm dł., ogrodnicy uważają, że szpecą one krzew, dlatego polecają ich usunięcie.

Lilak jest często, choć mylnie, zwany bzem. Bzy (bez czarny, b. koralowy, b. hebd) należą do rodziny przewiertniowatych, a lilak do oliwkowatych. W "Encyklopedyji powszechnej" Orgelbranda (1864) tłumaczą, że ta wspólna nazwa może wynikać z takiego samego użycia gałązek obu tych roślin, które łatwo można pozbawić rdzenia i uzyskać drożną rurkę nadającą się na cybuch lub piszczałkę [6].

"I nazwa łacińska Syringa czyli grecka Syrinx, co znaczy piszczałkę albo fajkę, przez Linneusza użyta, musiała mieć swą przyczynę w użytkowaniu tego krzewu." [6]
Lilak pospolity, Syringa vulgaris, liść

Liście tego gatunku są z reguły szerokojajowate, całobrzegie, mają wyciągnięty wierzchołek i zaokrągloną lub sercowatą nasadę

"Drzewo lilaku żółtawe, z pni starszych białe, pięknie czerwono-fladrowane, twarde, przydatném jest na mniejsze narzędzia. (...) Kora i gałązki dają wełnie kolor brunatnożółty." [3]
Lilak pospolity, Syringa vulgaris, fioletowy kwiat

Przez ostatnie 150 lat otrzymano około 1000 odmian ogrodowych tego gatunku. Z reguły charakteryzują się one większymi kwiatostanami o ciekawych kolorach. Są też bardziej wymagające co do siedliska [1, 2, 4]

"Lilak pierwotnie z Persyi pochodzi i ztamtąd sprowadził go razem z tulipanami w r. 1562 po raz pierwszy do Europy Ghislen de Busbecq, poseł cesarza Ferdynanda I. Egzemplarz przysłany podobno do Wiednia, przyjął się jak najlepiej i później tak rozmnożył, że dziś nie ma najmniejszego ogródka, najlichszego klombu, gdzieby bzu tureckiego brakło." [6]
Lilak pospolity, Syringa vulgaris, pokrój

Dziki lilak jest odporny na suszę i zanieczyszczenia powietrza i doskonale nadaje się na zieleń miejską. Jest częstą rośliną osiedlową, sadzi się go w parkach i wzdłuż ulic, tworzy z niego szpalery.

Lilaka pospolitego można poprowadzić tak, aby wyrósł na drzewo. Pozostawiony jednak samemu sobie, daje liczne odrosty korzeniowe i formuje gęste zarośla. Można nim utrwalać zbocza, nadaje się też do rekultywacji [5].

Dąb szypułkowy, Quercus robur, liść i owoc, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 466-467
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 510-518
  3. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. "Zielnik Ekonomiczno - Techniczny". Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845. s. 134-136
  4. Wikipedia. Lilak pospolity. - dostęp 06.05.2018
  5. E-katalogroslin. Lilak pospolity - dostęp 06.05.2018
  6. "Encyklopedyja powszechna", TOM XVII, 1864. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa. s. 55-56

opracowała Anna Górska, Wrocław 2018

wróć