Zielonka - logo
Klon jesionolistny, Acer negundo, liść

Klon jesionolistny, Acer pseudoplatanus L.

Rodzina Klonowate (Aceraceae)

Pochodzi z Ameryki Pn. i Środk.; bardzo tolerancyjny co do gleby i światła, odporny na zanieczyszczenia powietrza i gleby oraz na suszę i mrozy [1, 2].

Drzewo (często kilka pni) do 15 m wys.. Naturalnie występuje w Ameryce Północnej i Środkowej, często sadzony w Europie i Azji [1, 2].

Indianie Ameryki Płn. uważali go za roślinę magiczną. Jego drewno służyło za namiastkę kadzidła w czasie ceremonii Tańca Słońca, podczas której m.in. dochodziło do prób wytrzymałości na ból i inicjacji chłopców wchodzących w wiek męski [3, 4]. Niektóre plemiona używały węgla drzewnego otrzymanego z klonu jesionolistnego do rytualnego malowania ciała lub robienia tatuaży [3]. Również w czasie Święta Pejotlu (pejotl - sukulent o właściwościach odurzających [5]), najważniejszego święta chrześcijańskiej wersji wierzeń Indian Ameryki Płn.(ang. Peyote Way Church of God) ołtarz był często robiony z drewna klonu jesionolistnego [3, 5].

Klon jesionolistny, Acer negundo, kwiaty męskie

Klon jesionolistny jest rośliną dwupienną, czyli mamy tu drzewa męskie (zdjęcie powyżej) rosnące często wyżej, czyli tam, gdzie wiatr może swobodnie roznosić ich pyłek po okolicy. Oraz wiążące owoce drzewa żeńskie (zdjęcie poniżej), które chętnie rosną w dolinach rzek i strumieni.

Klon jesionolistny, Acer negundo, kwiaty żeńskie

Klon jesionolistny jest wiatropylny, ale zdarza się również, że wczesną wiosną pszczoły odwiedzają jego kwiaty i dokonują zapylenia [6]. Jest on bowiem jednym z pierwszych bogatych źródeł pyłku na przełomie marca i kwietnia, wykorzystują to czasem pszczelarze i sadzą klony jesionolistne w pobliżu pasiek [6].

Klon jesionolistny, Acer negundo, owoc

Owoc tego gatunku jest złożony z dwóch jednonasiennych skrzydlaków, które rozdzielają się po dojrzeniu. Charakterystyczne dla klonu jesionolistnego są wydłużone orzeszki i ustawienie skrzydełek pod kątem ostrym.

Łuczaj [7] poleca klon jesionolistny jako doskonałe źródło syropu klonowego na przedwiośniu. Zawartość cukru przekracza ponoć tą ze słynnego klon cukrowego, którego liść widnieje na fladze Kanady [7].

Pamiętajmy, że "drzewo z pełnym nacięciem dookoła pnia umrze. Ściągając sok należy wykonać tylko JEDNO nacięcie w kształcie litery "V", nie szersze niż 20 cm, albo używać rurki. Po wyjęciu rurki otwór należy zatkać drewnianym korkiem, aby zahamować wyciekanie soku." [7]
Klon jesionolistny, Acer negundo, liście

Liście klonu jesionolistnego są złożone z 3-7 listków i zupełnie nie przypominają dłoniastodzielnych liści naszych rodzimych klonów. Jak sama nazwa wskazuje, patrząc na taki liść można łatwo pomyśleć, że mamy przed sobą jesiona (prawdziwy jesion ma z reguły więcej, bo 5-15 listków na jednym liściu). Dlatego zawsze warto spojrzeć na owoce lub kwiaty, tu różnice są wyraźne.

Indianie Ameryki Płn. na przedwiośniu zbierali sok tego gatunku, mieszali go z sokiem z klonu cukrowego i w ten sposób przygotowywali orzeźwiający napój. Niektóre plemiona zebrany sok poddawały mrożeniu lub gotowaniu i zagęszczały go do postaci syropu, a nawet cukru. Bogata w składniki odżywcze miazga (podkorze) klonu jesionolistnego była zbierana, czyszczona i suszona na zimę. A Indianie Nawaho z jego gałęzi robili dmuchawki do małych strzał [3].

Klon jesionolistny, Acer negundo, pokrój

Ze względu na szybki wzrost, dużą wytrzymałość na suszę i zanieczyszczone powietrze, klon jesionolistny jest drzewem chętnie sadzonym w miastach [8]. Latem daje on cień, a jego ozdobne odmiany o dwu-, a nawet trzykolorowych liściach, pięknie prezentują się o tej porze roku. Zimą uwagę zwracają pokryte woskowym nalotem gałązki.

Klon jesionolistny, Acer negundo, pokrój

Miejskie drzewa mają regularną koronę i prowadzone są na jednym pniu. Jeżeli jednak spotykamy dzikie samosiejki tego gatunku, to początkowo są one krzewami, a potem wyrastają w drzewa o szerokiej koronie z wieloma pniami, z których często odchodzą długie poziome konary o przewieszających się i leżących na ziemi gałęziach.

Klon jesionolistny, Acer negundo, pokrój

Klon jesionolistny został sprowadzony z Ameryki Płn. do Europy w XVII w. Pierwsza wzmianka o tej roślinie pochodzi z 1688 z Wielkiej Brytanii. W Polsce introdukowano go w drugiej połowie XVII w. [6]. Już dawno "uciekł" z polskich ogrodów i obecnie można go spotkać w dolinach naszych rzek oraz na stanowiskach antropogenicznych, takich jak zarośla przy domach, drogach, torach kolejowych czy na wydmach nad Bałtykiem [6].

Dąb szypułkowy, Quercus robur, liść i owocostan, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 376
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 443
  3. Moerman Daniel E., 2006. "Native American Ethnobotany". Timber Press, Portland, Oregon, U.S.A. s. 39-40
  4. Taniec Słońca - Wikipedia – dostęp 07.08.2019.
  5. Peyote - Wikipedia – (ang.) dostęp 07.08.2019.
  6. Mędrzycki P., 2011. NOBANIS – Invasive Alien Species Fact Sheet – Acer negundo. – From: Online Database of the European Network on Invasive Alien Species – (ang.) dostęp 07.08.2019.
  7. Łuczaj Ł., 2004. 'Dzikie rośliny jadalne Polski. Przewodnik survivalowy" Wydanie drugie - poszerzone. Chemigrafia, Krosno, s. 98
  8. Sternberg G.,Wilson J., 2004. "Native Trees for North American Landscapes". Timber Press, Portland, Cambrige, s. 46

opracowała Anna Górska, Wrocław 2020

wróć