Zielonka - logo
Kłokoczka południowa, Staphylea pinnata, owocostan

Kłokoczka południowa , Staphylea pinnata L.

Rodzina Kłokoczkowate (Staphyleaceae)

Gatunek rodzimy; tolerancyjna co do gleby, najbardziej lubi gleby żyzne i świeże, rośnie w pełnym świetle i półcieniu, przemarza w surowe zimy [1, 2].

Krzew do 3 (5) m wys., żyje przynajmniej kilkadziesiąt lat. Występuje w środk. i pd. Europie [1, 2].

Kłokoczka wzięła swoją nazwę od dźwięku, jaki wydają poruszające się na wietrze nasiona zamknięte w pęcherzastych torebkach.

"pęcherze te wiszą na dość długich szypułkach, przeto łatwo je wiatr porusza, a wtenczas zawarte w nich nasiona sprawują szelest, co też krzewowi temu zjednało kłokoczki nazwisko." [3]
Kłokoczka południowa, Staphylea pinnata, kwiaty

Kwiaty kłokoczki są zebrane w zwisające wiechy. Ich okwiat jest 5-krotny, budują go podobne do siebie działki kielicha i płatki korony, które są białe i często zaróżowione. Kłokoczka kwitnie w maju lub na początku czerwca.

"Kwiaty zebrane są w długie, piękne, zwisłe grono, (...) są one białe albo nieco czerwonawe i niby do konwaliowych podobne z powierzchownego kształtu i dla tego często ten krzew konwaliowym u nas nazywaią." [4]
Kłokoczka południowa, Staphylea pinnata, owoc

Owocami kłokoczki są rozdęte torebki, które zawierają po 2-3 jasnobrązowe nasiona o średnicy około 1 cm. Nasiona te mają w sobie dużą ilość oleju i są przysmakiem myszy polnych [1].

"Nasiona brunatne i połyskuiące (...) smak maią słodkawy, przyiemny, przypisywano im dawniey ważne skutki lekarskie, prawdziwie iednak są niebespieczne, bо wewnątrz użyte bolesne sprawuią womity(...). Korzystniéysze z nich użycie byłoby z wytłaczanego oleiu, który w obfìtości w nich się znayduie i do palenia bardzo iest przydatny." [3]
Kłokoczka południowa, Staphylea pinnata, nasiona
"z nasion wybijają olej, robią paciorki i piękne różańce" [5]

Kłokoczkę zwano też różańcowym krzewem, ponieważ z jej nasion wyrabiano różańce [6]. Na poniższym filmie można obejrzeć, jak odbywa się to dzisiaj:

Odkrywanie Podkarpacia. Kłokoczka południowa.

Kłokoczka południowa, Staphylea pinnata, liście

Liście tego gatunku są z reguły złożone z 5 lub 7 eliptycznych listków o zaostrzonym wierzchołku. Z wierzchu mają one barwę zieloną, a pod spodem sinawą. Ich ułożenie jest nakrzyżległe.

Kłokoczka południowa, Staphylea pinnata, kora

Kłokoczka ma charakteystyczną, brązową z białymi podłużnymi pręgami, korę.

Kłokoczka południowa, Staphylea pinnata, pokrój

Z kłokoczką związanych było wiele wierzeń i zwyczajów, o czym pisze Seneta i Dolatowski w "Dendrologii":

"(...)miała swoje miejsce (...) w czasie okadzania bydła przed pierwszym, wiosennym wypasem, przy święceniu pól, ochronie przed piorunami i złymi mocami." [1]
Dąb szypułkowy, Quercus robur, liść i owocostan, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 362-363
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 421-423
  3. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. "Zielnik Ekonomiczno - Techniczny". Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845, s. 171-172
  4. Michał Szubert. Warszawa 1827. "Opisanie Drzew i Krzewów Leśnych Królestwa Polskiego". DRUKARNIA N. GLÜCKSBERGA, s. 233-236
  5. "Encyklopedyja powszechna", TOM XIV, 1863. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa, s. 884
  6. ŁUKASZ ŁUCZAJ, 2014. MAGICZNA KŁOKOCZKA - dostęp 24.01.2018

opracowała Anna Górska, Wrocław 2018

wróć