Zielonka - logo
Kalina hordowina, Viburnum lantana, kwiatostan

Kalina hordowina , Viburnum lantana L.

Rodzina Piżmaczkowate (Adoxaceae)

Gatunek rodzimy; lubi gleby wapienne, światłolubny, ale znosi półcień, odporny na suszę, mróz i zanieczyszczenie powietrza [1, 2, 4].

Krzew 2-3 m wys., żyje kilkadziesiąt lat. Występuje w pd. i środk. Europie, pn. Afryce i w pd.-zach. Azji [1 ,2, 4].

Kalina hordowina rośnie "na Wołyniu i Podolu dziko (...), utrzymuje się w ogrodach zabawnych i dla rozmaitości zasadza sie w klombach. Ostrość klimatu naszego znosi należycie " [3]

Kalina hordowina, Viburnum lantana, kwiaty

Kwiatostanami hordowiny podobnie jak kaliny koralowej są podbaldachy, ale bez dużych kwiatów płonnych na obrzeżu. U hordowiny wszystkie kwiaty są drobne i płodne, z wykształconymi pręcikami i słupkiem. Zapylenie następuje głównie przez owady (czasem samopylnie), przy czym kwiaty produkują niewielkie ilości nektaru, a odwiedzające je żuki i pszczoły głównie zbierają pyłek [4].

Kalina hordowina, Viburnum lantana, owoce

Owoce hordowiny są "jajowate, nieco spłaszczone, zrazu zielone, późniéj czerwone, dójrzewają w wrześniu i październiku, i wtenczas są czarne"[3].

Do rozsiewania nasion hordowiny przyczyniają się ptaki żywiące się jej owocami, głównie rudzik, jemiołuszka, kosy i pokrzewki. Czasem uzupełniają nimi swoją dietę również kuna i lis [4].

Dla ludzi te owoce są niezbyt smaczne, a mogą nawet być lekko toksyczne, gdyż jak niektórzy donoszą zjedzone w dużej ilości powodują wymioty i biegunkę [5, 6]. Z drugiej jednak strony, inne źródła mówią o tym, że istnieją regiony, gdzie jada się je na surowo [7, 8].

Kalina hordowina, Viburnum lantana, liście

Liście hordowiny mają pomarszczony, ciemnozielony wierzch oraz gwiazdkowato owłosiony spód z wyraźnie zaznaczonymi nerwami. Jesienią wybarwiają się na piękny czerwony kolor i zapewne z tego powodu od wieków zdobią polskie ogrody i parki.

Liście tej kaliny, podobnie jak kwiaty są trujące [5], ale równocześnie wykazują właściwości lecznicze i są wykorzystywane w medycynie ludowej np. do przygotowywania płynu do płukania gardła [6].

Kalina hordowina, Viburnum lantana, gwiazdkowate włoski spodu liścia

Cechą charakterystyczną kaliny hordowiny są gwiazdkowate włoski, które widać pod lupą. Występują one nie tylko na spodniej stronie liścia, ale pokrywają również pąki, młode gałązki czy szypułki, tworząc warstwę izolacyjną, która zapobiega wysuszeniu i chroni delikatne tkanki przed skrajnymi temperaturami i wiatrem.

Kalina hordowina, Viburnum lantana, pąki

Młode gałązki hordowiny są giętkie do tego stopnia, że kiedyś używano ich jako sznura, np. do wiązania snopków. Robiono z nich też bicze, sprężynujące elementy pułapek, czy wyplatano koszyki [3, 4, 6, 8, 9].

Brzoza brodawkowata, Betula pendula, liść i owocostan, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 492-494
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 530
  3. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. "Zielnik Ekonomiczno - Techniczny". Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845, s. 154
  4. Kollmann J., Grubb P.J., 2002. "Viburnum lantana L. and Viburnum opulus L. (V. lobatum Lam., Opulus vulgaris Borkh.)".Journal of Ecology 2002 90, 1044–1070
  5. Ozturk M., Uysal I., Gücel S., Mert T., Akcicek E., Celik S., 2008. "Ethnoecology of poisonous plants of Turkey and Northern Cyprus". Pak. J. Bot., 40(4): 1359-1386, 2008
  6. Awan Z.I., Habib-ur-Rehman, Awan A.A., Minhas F.A., Khan M.N., 2013. "Ethnobotanical Importance of Some Highly Medicinal plants of District Muzaffarabad, Pakistan with special reference to the Species of the Genus Viburnum". Journal of Pharmacy and Biological Sciences, Volume 6, Issue 2 (May. – Jun. 2013), PP 53-66
  7. Łuczaj Ł., 2013. "Dzika kuchnia". Wydawnictwo Nasza Księgarnia, Warszawa, s.131
  8. Ozgen U., Kaya Y., Co-Kun M., 2004. "Ethnobotanical studies in the villages of the district of Ilica (Province Erzurum), Turkey". Economic Botany 58(4) pp. 691-696. 20041
  9. "Encyklopedyja powszechna", TOM XIII, 1863. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa, s. 704

opracowała Anna Górska, Wrocław 2016

wróć