Zielonka - logo
Jodła pospolita, Abies alba, szyszki

Jodła pospolita (j. biała), Abies alba Mill.

Rodzina Sosnowate (Pinaceae)

Gatunek rodzimy; gleby żyzne, świeże i wilgotne, lubi wilgotne powietrze, w młodości cieniolubny, wrażliwy na zanieczyszczenia powietrza i późne przymrozki [1, 2]

Drzewo do 50 m wys., żyje kilkaset lat. Występuje przede wszystkim w górach pd. i środ. Europy [1, 2].

Jodła od wieków dostarczała nam dóbr wszelakich. Jej młode gałązki wykorzystywano przy warzeniu piwa, z odpowiednio przygotowanych młodych korzeni skręcano powrozy i wyplatano kosze, a zakrzepła żywica służyła muzykantom jako kalafonia. Używano jej również zamiast mirry do kadzideł i przy produkcji plastrów. Z nasion tłoczono leczniczy olejek, którym nacierano bolące stawy i obrzęki. A młoda kora służyła do garbowania skór [3, 4, 5, 6].

Jodła pospolita, Abies alba, kwiaty
Szyszeczkowate kwiaty żeńskie u jodeł są ustawione pionowo, męskie są skierowane na dół lub na boki.

Jodła pospolita, podobnie jak świerk pospolity czy sosna pospolita, jest rośliną jednopienną, oznacza to, że na jednym drzewie występują obok siebie zarówno kwiaty żeńskie (♀), jak i męskie (♂).

Jodła pospolita, Abies alba, szyszki
Szyszki jodły pospolitej sterczą pionowo ku górze.

Szyszki jodeł nie zwisają z gałęzi, jak u większości iglaków, lecz na niej stoją. Niektóre jodły, w tym nasza jodła pospolita, mają charakterystycznie odstające "chorągiewki", które są wystającymi zakończeniami łusek wspierających.

Jodła pospolita, Abies alba, szyszki
Dojrzałe szyszki jodły pospolitej mają kolor brązowy, przed dojrzeniem są one zielone lub brązowozielone.

Szyszki jodły po dojrzeniu rozsypują się na drzewie i spadają na ziemię jako pojedyncze łuski i nasiona. Na gałęziach pozostają ich osie, tzw. trzpienie. Dlatego pod jodłą, w przeciwieństwie do świerka, czy sosny, nie znajdziemy kompletnych szyszek.

Jodła pospolita, Abies alba, trzpienie
Pod koniec lata szyszki jodeł dojrzewają i rozsypują się na drzewie.

W ziołolecznictwie stosuje się terpentynę i olejek jodłowy, które mają właściwości rozgrzewające i odkażające. Olejku używa się m.in. do inhalacji przy stanach zapalnych górnych dróg oddechowych. Nie należy jednak przesadzać z intensywnością takiej terapii, gdyż zawarty w olejku jodłowym d-karen 3 ma działanie alergizujące [7].

Igły jodły są spłaszczone o wierzchołku zaokrąglonym lub lekko wciętym, z charakterystyczną, przylgowatą “stopką” u nasady. Z wierzchu są ciemnozielone i błyszczące, a od spodu mają dwa wyraźne białe paski [1, 2].

Jodła pospolita, Abies alba, igły
Igły jodły pospolitej są z wierzchu ciemnozielone i błyszczące, a od spodu mają dwa białe paski.

Od wieków ceniono pnie jodły, które cechował prosty kształt, duża długość oraz elastyczność i lekkość drewna. Były one doskonałymi masztami statków i cennym towarem. Dlatego od dawna z uwagą obserwowano potrzeby jodły do jej prawidłowego wzrostu i rozwoju:

"Jodła iest drzewem pierwszéy wielkości i naywiększém ze wszystkich iglastych u nas w lasach rosnących, (...) powałom nie ulega, do rębności dochodzi w setnym albo w setnym dwudziestym roku (...) żyie iednak dlużéy i do dwieście pięćdziesiąt albo i trzysta lat zdrowo się przechowuie, grunt lubi umiarkowanie wilgotny, nie zbyt pulchny ale żyzny i głęboki, na piaskach suchych i na bagnach w cale się nie udaie, przytrafia się na górach miernych, szczególniéy od strony północnéy, na równinach także dobrze rośnie, szrony i śniegi nie bardzo mu szkodzą..." [4]
Jodła pospolita, Abies alba, zbiór szyszek
Jodła pospolita tworzy szyszki tylko w części wierzchołkowej.

Jodła pospolita jest wysokim drzewem (do 50 m wys.), które tworzy szyszki tylko w części wierzchołkowej. Jak już wspomniano, po dojrzeniu rozpadają się one na drzewie na pojedyncze łuski. Dlatego w celu pozyskania nasion jodły dla szkółek, konieczne jest zerwanie szyszek z drzewa przed ich rozsypaniem się. Zdjęcie przedstawia zbiór szyszek jodły pospolitej w Parku Narodowym Gór Stołowych, w celach reintrodukcji tego gatunku (za uprzejmością dr Zbigniewa Gołąba).

Wiąz szypułkowy, Ulmus laevis, liść i owoc, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 33-35
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 40-41
  3. "Encyklopedyja powszechna", TOM XIII, 1863. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa. s. 401-402
  4. Michał Szubert. Warszawa 1827. "Opisanie Drzew i Krzewów Leśnych Królestwa Polskiego". DRUKARNIA N. GLÜCKSBERGA. s. 305-315
  5. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. Zielnik Ekonomiczno - Techniczny. Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845. s. 100-102
  6. Krzysztof Kluk, 1786."Dykcyonarz Roślinny". Drukarnia J.K. Mci y Rzeczypospolitey, Warszawa 1786. s. 193-195
  7. "Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa" pod redakcją H. Strzeleckiej i J. Kowalskiego, 2000. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000. s. 209-210

opracowała Anna Górska, Wrocław 2015

wróć