Jarząb szwedzki , Sorbus intermedia (Ehrh.)Pers.
Rodzina Różowate (Rosaceae)
Gatunek rodzimy; tolerancyjny co do gleby, światłożądny, odporny na zanieczyszczenia powietrza [1, 2].
Drzewo do 20 m wys., żyje do 150 lat. Występuje w basenie Morza Bałtyckiego [1, 2].
W Polsce naturalne stanowiska jarzębu szwedzkiego znajdują się tylko nad Bałtykiem, gdzie podlega on ścisłej ochronie gatunkowej [3]. Zagrożeniem dla niego jest przede wszystkim nieodpowiednia gospodarka leśna [4].
"Ochroną gatunkową objęto okazy rosnące na stanowiskach naturalnych. Liczniejsze skupienia gatunku, jak na Przylądku Rozewskim koło Pucka, objęte są ponadto ochroną rezerwatową." [5]
Jarząb szwedzki jest młodym gatunkiem, który powstał po zlodowaceniu jako utrwalony poliploidalny mieszaniec trzech innych gatunków: jarzębu pospolitego, brekini i mąkini [1, 5].
Jarząb szwedzki kwitnie w maju, jego białe kwiaty, podobnie jak u innych naszych jarzębów, zebrane są w wielokwiatowe podbaldachy.
Jarząb szwedzki może wytwarzać owoce i nasiona z pominięciem procesu zapłodnienia (fakultatywny apomikt). Roślina, która wyrośnie z takiego nasienia, jest klonem rośliny rodzicielskiej.
Owoce jarzębu szwedzkiego (ø 1-1,5 cm) mają nieliczne przetchlinki, są pomarańczowe i podobnie jak owoce jarzębu brekini i mącznego, nadają się do jedzenia.
"Ulica w Norwich, na której mieszkałem obsadzona była kilkoma gatunkami z tego rodzaju, przez cały wrzesień i październik z dużą przyjemnością jadłem codziennie kilka lub nawet kilkanaście kiści jarzębu szwedzkiego i mąkini. Można z nich też robić przetwory, ja robiłem rodzaj powidła, które zakwaszałem niewielką ilością owoców jeżyn. " [6]
Liście jarzębu szwedzkiego są pojedyncze i mają 7-9 par zaokrąglonych klap. Ich wierzch jest ciemnozielony i ±nagi, a spód szaro kutnerowato owłosiony.
Jarząb szwedzki jest odpornym na zanieczyszczenia powietrza pięknym drzewem alejowym (zwarty pokrój, ozdobne owoce i kwiaty). Dlatego chętnie sadzi się go w miastach wzdłuż dróg, skąd rozsiewa się on po okolicy i dziczeje. Obecnie, poza naturalnymi stanowiskami nad Bałtykiem, spotyka się go coraz częściej w innych częściach naszego kraju.
Literatura:
- Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 257-258
- Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 318-319
- ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 9 października 2014 r.w sprawie ochrony gatunkowej roślin wgląd 11-02-2016
- Załącznik 1. DODATKOWE WYJAŚNIENIA ORAZ PROPOZYCJE ZMIAN w przypadku najcenniejszych i najbardziej zagrożonych gatunków roślin wgląd 11-02-2016
- Polakowski B, 1995. "Rośliny chronione ATLAS". Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa .s.31
- Łuczaj Ł., 2004. 'Dzikie roślin jadalne Polski. Przewodnik survivalowy" Wydanie drugie - poszerzone. Chemigrafia, Krosno, s. .83
opracowała Anna Górska, Wrocław 2016