Zielonka - logo
Jarząb nieszpułkowy, Sorbus chamaemespilus, liście i owoce

Jarząb nieszpułkowy (j. bezszypułkowy), Sorbus chamaemespilus (L.) Crantz

Rodzina Różowate (Rosaceae)

Gatunek rodzimy, górski; podłoże skaliste (wapień, granit), światłolubny [1]

Krótkowieczny krzew do 2(3) m wys.. Występuje w górach środk. i pd. Europy [1].

Jarząb nieszpułkowy osiąga u nas północną granicę zasięgu. Jest gatunkiem górskim, który rośnie na pojedynczych stanowiskach w Tatrach i Sudetach (odmiana sudecka) w lasach reglowych i piętrze kosodrzewiny [1].

Jarząb nieszpułkowy, Sorbus chamaemespilus, pąki kwiatów
Jarząb nieszpułkowy wykazuje zmienność w stopniu owłosienia.

Jarząb nieszpułkowy tworzy mieszańce z jarzębem mącznym, dając osobniki o cechach pośrednich [2]. Wykazuje też pewną zmienność wewnątrz gatunku, np. co do stopnia owłosienia liści. Niektórzy podają, że spód liścia u jarzębu nieszpułkowego jest zielony, bez kutneru [3, 4],a inni, że niebieskawozielony, nagi lub filcowaty [1, 2].

Jarząb nieszpułkowy, Sorbus chamaemespilus, kwiaty
Kwiaty jarzębu nieszpułkowego mają różową barwę.

Jarząb nieszpułkowy kwitnie w maju, czerwcu lub lipcu. Jego kwiaty są zebrane w podbaldachy i nie są białe, jak u innych naszych jarzębów, lecz różowe! Ich płatki nie odchylają się też na boki, tylko są wyprostowane i sterczą do góry.

Jarząb nieszpułkowy, Sorbus chamaemespilus, owoce
Owoce jarzębu nieszpułkowego są jadalne.

Owoce jarzębu nieszpułkowego są czerwone lub pomarańczowe, nieco omszone i podobnie jak u jarzębu mącznego, brekinii i szwedzkiego, jadalne [5]. Nie posiadają one w miąższu komórek kamiennych, które są obecne np. u jarzębu brekinii czy gruszy - wyczuwamy je jako małe twarde grudki jedząc owoc [1].

Jarząb nieszpułkowy, Sorbus chamaemespilus, liście
Liście jarzębu nieszpułkowego są eliptyczne.

Liście u tego jarzębu są najczęściej ±eliptyczne i ostro piłkowane w górnej części. Przypominają liście jarzębu mącznego, ale są z reguły mniejsze, mają mniej nerwów bocznych i za młodu ich wierzch jest zielony, bez wyraźnego kutneru.

Jarząb nieszpułkowy, Sorbus chamaemespilus, pokrój
Jarząb nieszpułkowy jest gatunkiem gór Europy Południowej i Środkowej.

Jarząb nieszpułkowy liczniej występuje w obszarach górskich przesuniętych bardziej na południe Europy, zwłaszcza tych z przewagą wapienia. U nas czasem sadzi się go w ogrodach skalnych dla ładnych kwiatów, liści i owoców.

Wiąz szypułkowy, Ulmus laevis, liść i owoc, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 253-255
  2. Szafer W., Kluczyński S., Pawłowski B., 1986. "Rośliny Polskie", Wydanie piąte. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986. s. 338
  3. Elias Landolt, 1989. "Our Alpine Flora". SAC Publications, 1989. s. 95
  4. Wikipedia - Sorbus chamaemespilus – (ang.) dostęp 24.11.2016.
  5. Łuczaj Ł., 2013. "Dzika kuchnia". Wydawnictwo Nasza Księgarnia, Warszawa. s. 118-121

opracowała Anna Górska, Wrocław 2016

wróć