Zielonka - logo
Jałowiec pospolity, Juniperus communis, szyszkojagoda

Jałowiec pospolity, Juniperus communis L.

Rodzina Cyprysowate (Cupressaceae)

Gatunek rodzimy; gleby ubogie, często piaszczyste, torfowe (ale nie zalewane), wapienne, wilgotne lub suche, światłolubny i cienioznośny, w młodości cieniolubny, odporny na mrozy i suszę, wrażliwy na zalewanie i nawożenie gleby [1, 2, 3]

Powoli rosnący krzew lub drzewo do 11 (20) m wys., może żyć kilkaset lat. Występuje na półkuli północnej, w Eurazji, Ameryce Pn. i w pn. Afryce [1, 2, 3].

"Krzew pierwszej wielkości, zawsze zielony, wszędzie w lasach obficie rośnie z innem drzewem zmieszany, niekiedy sam jeden obszérne błonia pokrywa." [4]
Jałowiec pospolity, Juniperus communis, kwiaty męskie
Kwiaty męskie jałowca pospolitego.

Jałowiec pospolity jest zazwyczaj rośliną dwupienną, oznacza to, że na jednym krzewie występują tylko kwiaty męskie (zdjęcie powyżej), albo tylko żeńskie (zdjęcie poniżej). Bywa jednak, że krzewy męskie z czasem zaczynają również produkować kwiaty żeńskie i zawiązują szyszkojagody [1].

Jałowiec pospolity, Juniperus communis, kwiat żeński
Kwiat żeński jałowca pospolitego.

Kwiaty jałowca są niewielkie, męskie mają żółte pylniki i do kilku mm długości. Żeńskie są kuliste i jeszcze mniejsze (ok. 2 mm ø).

Jałowiec pospolity, Juniperus communis, niedojrzałe szyszkojagody
Z kwiatów żeńskich jałowca rozwijają się szyszkojagody.

Po zapyleniu kwiaty żeńskie przekształcają się w szyszkojagody, które początkowo mają kolor zielony. Dojrzewają one dopiero po dwóch, trzech latach i stają się wtedy granatowe. Szyszkojagody są odpowiednikiem szyszek u innych iglaków. I choć przypominają jagody, nie są to w sensie botanicznym owoce.

Jałowiec pospolity, Juniperus communis, szyszkojagody
Dojrzałe szyszkojagody jałowca pospolitego są granatowe.
"Z jagód jałowcowych (...) przyrządzają gąszcz zwany sokiem jałowcowym (...), który jako lek korzenny mocz pędzący, poty sprawiający, oraz podnoszący trawienie, a zewnętrznie w postaci nakadzeń i nacierań suchych, skórę pobudzających w gośćcu (reumatyzmie) i dnie (artretyzmie) używanym bywa." [5]

Szyszkojagody jałowca:

"biorą się także do różnych przypraw zamiast innych zagranicznych korzeni, w Szwecyi robią z nich kawę, w Krakowskim sok wygotowany konfitury inne zastępuie, powidła z nich robione są ważnem lekarstwem, pali się z nich wódka, robi się gatunek wina, sławne u nas z nich także iest piwo ..." [6]
Jałowiec pospolity, Juniperus communis, liście
Igły jałowca pospolitego mają na górze szeroki biały pasek.

Igły jałowca mają 1-1,5 cm dł., są sztywne i ostre, na ich górnej powierzchni znajdują się dwa, często zlewające się, białe paski nalotu woskowego. U tego gatunku w okółku występują trzy igły, nie ma on też liści w kształcie łuseczek, które spotykamy u innych jałowców, np. u jałowca sabińskiego.

Piwo jałowcowe wg. Geralda-Wyżyckiego (1845):

"30 funtów oczyszczonych i utłuczonych jagód sypią się do naczynia, na dnie którego urządzony jest rószt przykryty słomą. Na tę masse nalewa się 10 garncy wody chłodnéj, po 24 godzinach woda się stoczy, i gotuje w kotle przy ciągłem troskliwem zbieraniu szumowin, bez czego piwo miałoby smak gorzki żywiczny. Poczém oddzielona część tego odwaru gotuje się ze stosowną ilością chmielu, i przecedzona zlewa się znowu razem, a gdy cały odwar będzie miał tylko stopień ciepła swiéżo udojonego mléka, dodają się drożdże. Piwo to roi powolnie, a gdy się rojenie okończy, zlewa się do beczki i klaruje za pomocą karuku. Napój ten ma smak przyjemny, słodkawo-korzenny, jest bardzo zdrowy, ale nie długo sie chowa; dla tego na raz nie powinno być robione w znacznej ilości." [4]
Jałowiec pospolity, Juniperus communis, kora
Kora jałowca łuszczy się długimi, wąskimi pasmami.

Drewno jałowca pospolitego ma przyjemny balsamiczny aromat, jest mocne, trwałe i łatwe w obróbce. Kiedyś robiono z niego m. in. naczynia do mleka, w którym mleko nie kwasiło się zbyt szybko i pozostawało długo świeże. Pozwalało to na jego odstanie i oddzielenie się od mleka słodkiej śmietanki [4].

Jałowiec pospolity, Juniperus communis, pokrój
Jałowiec pospolity to krzew lub drzewo do 20 m wysokości.

Pokrój jałowca pospolitego zależy od rodzaju gruntu:

"na piaszczystym, do którego ustalenia dzielnie się przyczynia, rośnie nisko, rozkłada się po ziemi, (...) па lерszym gruncie leśnym i w ogrodach Jałowiec przybiera postać drzewa prostego i dość wysokiego." [6]
Wiąz szypułkowy, Ulmus laevis, liść i owoc, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 86-88
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 93-94
  3. Wikipedia, Jałowiec pospolity - dostęp 05.02.2018
  4. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. Zielnik Ekonomiczno - Techniczny. Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845. s. 115-118
  5. "Encyklopedyja powszechna", TOM XII, 1863. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa. s. 910-911
  6. Michał Szubert. Warszawa 1827. "Opisanie Drzew i Krzewów Leśnych Królestwa Polskiego". DRUKARNIA N. GLÜCKSBERGA. s. 352-357

opracowała Anna Górska, Wrocław 2018

wróć