Grab pospolity, Carpinus betulus L.

Rodzina Leszczynowate (Corylaceae)

Gatunek rodzimy; gleby żyzne, świeże, cienioznośny [1, 2]

Początkowo powoli rosnące drzewo (do 20 m wys.), żyje do 300 lat. Występuje w Europie środk. i pd. oraz w pd. i zach. Azji [1, 2].

• Ogrodnictwo dawniej i dziś
• Kwiaty
• Owoce
• Liście
• Farbowanie, garbowanie,...
• Kora popielata ze smugami
• Drewno najtwardsze

"Żywe płoty grabowe są bardzo dobre, bo się zbytecznie w korzeniu nie rozszerzaią, przez obcinanie nie cierpią i owszem tym gęściéy się rozrastaią, i przez długi czas trwaią.

W dawniéyszych ogrodach francuzkich wysadzamo Grabinę w gęstych szpalerach, (...) robiono z niéy labirynty i tуm podobne niegustowne zakłady. (...) W niektórych starych ogrodach ieszcze podobne dziwactwa i w naszym kraiu widzieć się daią, po większey części zaś musiały ustąpić dzisieyszemu gustowi zakładania ogrodów angielskich, które już dla tego są pięknieysze, że się więcey do natury zbliżaią." [3]

Grab od dawna był używany na szpalery i żywopłoty. Jest on jednym z drzew, które najlepiej znoszą przycinanie (nie należy jednak tego robić na wiosnę, gdyż wtedy obficie "płacze"). Cenna jest również jego umiejętność znoszenia dużego ocienienia i prawidłowego wzrostu pod okapem innych drzew, co czyni zeń odpowiedni gatunek do uzupełniania drzewostanów w starych parkach [1].

Grab pospolity kwitnie na przełomie kwietnia i maja. Na jednym drzewie występują obok siebie wyrastające z pączków bocznych, zebrane w kotki, kwiaty męskie (♂) oraz kwiatostany żeńskie (♀) wyrastające z pączka szczytowego. Kwiaty grabu są wiatropylne.

Owocami grabu pospolitego są zebrane w owocostany, niewielkie orzeszki z trójklapowym skrzydełkiem.

Brzeg liścia grabu pospolitego jest ostro, podwójnie piłkowany. Jego wierzchołek zaostrzony, a nasada zaokrąglona lub lekko sercowata. Jesienią liście grabu przebarwiają się na piękny złocisty kolor, często zdarza się też, że część z nich nie opada na zimę, tylko brązowieje i pozostaje na drzewie aż do wiosny.

"Liście swiéże i suszone [grabu] są dobrym karmem dla bydła, owiec i kóz; kory wnętrznéj suszonéj używają w Szwecii do farbowania nici i płócien kolorem żółtym, kory i liścia tamże do garbowania skór." [4]

Pień grabu pospolitego często nie jest na przekroju okrągły, tylko falisty, ma on również charakterystyczną, popielatą korę, z jasnymi smugami.

"Drzewo grabowe (...) nadzwyczaj twarde, mocne i związłe poszukiwanem jest w rzemiosłach szczególnie na narzędzie mocnemu ciśnieniu i tarciu podlegle, jako to szruby, prasy, kliny, drągi, zęby do kół młyńskich i t. p.; (...) do budowy zewnętrznéj mniéj się przyda, w ziemi bowiem, albo wystawione na odmiany powietrza, ulega rychłemu zepsuciu.

Drzewo z pпiów dojrzałych doskonale wysuszone równa się (...) z hebanem czarnym i za pomocą dobrego czarnego bejcu można go uczynić zupełnie do hebanu podobnem. (...) Radniéj jest ociosywać drzewo grabowe (...) po ścięciu w stanie surowym, albowiem schnąc, coraz bardziéj twardnieje, tak iż nakoniec siekiera go nie ujmie." [4]

Literatura:

1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 141-142
2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 182-183
3. Michał Szubert. Warszawa 1827. "Opisanie Drzew i Krzewów Leśnych Królestwa Polskiego". DRUKARNIA N. GLÜCKSBERGA. s. 51-57
4. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. Zielnik Ekonomiczno - Techniczny. Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845. s. 14-15

opracowała Anna Górska, Wrocław 2016

wróć