Głóg odgiętodziałkowy, Crataegus rhipidophylla Gand. (C. curvisepala Lindm.)

Rodzina Różowate (Rosaceae)

Gatunek rodzimy; gleby żyzne, umiarkowane, wilgotne lub świeże, lubi półcień [1]

Krzew lub małe drzewo do 11 m wys., żyje do 250 lat. Występuje w zach. i środk. Europie oraz zach. Azji [1, 2].

• Siedlisko
• Głóg różą zakwita...
• Owoce
• Ziołolecznictwo
• Liść - w porównaniu do innych gatunków
• Głóg a głód

Głóg odgiętodziałkowy chętnie rośnie w wilgotnych zaroślach czy na skrajach lasów. W przeciwieństwie do głogów jedno- i dwuszyjkowego, które lubią pełne słońce, głóg odgiętodziałkowy wybiera raczej miejsca częściowo zacienione i bardziej wilgotne.

"I maczek tam wilczy
Kraśnieje wśród żyta,
I różą krzak głogu
Na miedzy zakwita."

Maria Konopnicka, "Nasze kwiaty"

A czemuż to różą krzak głogu zakwita? Jak podaje Łuczaj: "ze względu na czerwone owoce i kłujące pędy w ludowym nazewnictwie często i róże, i głogi nazywano głogiem." [7]

Owoce tego głogu są nieco większe od owoców głogu jedno- i dwuszyjkowego, ale bardzo podobne w smaku i wartościach odżywczych i też nadają się na soki, nalewki i dżemy.

W ziołolecznictwie ten gatunek używany jest w taki sam sposób jak głóg jedno- i dwuszyjkowy. Obniża on ciśnienie krwi i łagodzi zaburzenia pracy serca [4, 5].

Liście krótkopędów u głogu odgiętodziałkowego mają klapy wyraźnie piłkowane, i to zarówno na krawędzi wewnętrznej, jak i zewnętrznej.

Głóg jednoszyjkowy również ma wyraźne klapy, ale liście są tu całobrzegie, ewentualnie skąpo piłkowane na szczycie klap.

Liść głogu dwuszyjkowego ma niewielkie klapy, które występują jedynie w górnej części liścia.

"Kiedy kwitnie głóg, to największy głód, a kiedy mak, to już nie tak" [8]

A kiedy kwitnie głóg? Zaczyna kwitnąć w maju, czyli na tzw. przednówku - "okresie przed nowymi zbiorami, do pierwszych żniw" [6], a wtedy to właśnie spiżarnie i magazyny świeciły pustkami.

A kiedy kwitnie ten mak? Bo w wierszu Konopnickiej cytowanym powyżej, to taki wilczy, czyli dziki, potrafi zakwitnąć razem z głogiem w maju. Zapewne jednak przysłowie mówi o maku bardziej szlachetnym, uprawianym przez nasze babcie na makowce, kutie czy łamańce, w takim wypadku chodzi o mak lekarski, Papaver somniferum L.. A ten zaczyna kwitnienie w czerwcu, czyli w okresie zbioru jęczmienia ozimego, po przednówku, w czasie tzw. małych żniw.

Literatura:

1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 262
2. "Słownik botaniczny" pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich, 1993. Wiedza Powszechna, Warszawa. s. 182
3. Wikipedia - Crataegus rhipidophylla. (ang.) dostęp 03.02.2020
4. Edwards S. E. , da Costa Rocha I., Williamson E. M. , Heinrich M., .2015. "Phytopharmacy: An Evidence-Based Guide to Herbal Medicinal Products". Wiley-Blackwell. s. 195-196
5. WHO - Foliumcum Flore Crataegi. (ang.) dostęp 08.02.2020
6. Słownik języka polskiego PWN - przednówek. dostęp 08.02.2020
7. Łuczaj Ł., 2013. "Dzika kuchnia". Wydawnictwo Nasza Księgarnia, Warszawa. s.98
8. Adalberg S., 1889–1894. "Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich". Druk Emila Skiwskiego, Warszawa 1889–1894. s. 143

opracowała Anna Górska, Wrocław 2020

wróć