Zielonka - logo
buk pospolity, Fagus sylvatica, niedojrzały owoc

Buk pospolity, Fagus sylvatica L.

Rodzina Bukowate (Fagaceae)

Gatunek rodzimy; gleby żyzne, dość wilgotne i przewiewne, zarówno kwaśne, jak i zasadowe, bardzo cienioznośny, wrażliwy na wiosenne przymrozki [1, 2]

Powoli rosnące drzewo, żyje ponad 300 lat. Występuje na znacznych obszarach Europy i zach. Azji o klimacie umiarkowanym, ciepłym i morskim [1, 2].

Buk pospolity, podobnie jak jodła pospolita i świerk pospolity, jest rośliną jednopienną, oznacza to, że na jednym drzewie występują obok siebie zarówno kwiaty żeńskie (♀), jak i męskie (♂).

buk pospolity, Fagus sylvatica, kwiaty

Orzeszki buka, zwane bukwią, przed dojrzeniem są zamknięte w okrywie z kolczastymi wyrostkami. Zawierają one około 40% tłuszczy, 23% białka, 22% cukrów oraz dużo fosforu, wapnia, magnezu i witamin z grupy B [3, 4].

buk pospolity, Fagus sylvatica, owoce

Orzeszki buka można spożywać na surowo w umiarkowanych ilościach, gdyż zawierają sporo kwasu szczawiowego oraz szkodliwą trimetyloaminę. Substancje te rozkładają sie w czasie prażenia czy suszenia i wtedy bukiew gubi swoje toksyczne właściwości [4].

buk pospolity, Fagus sylvatica, owoce
"Bukiew pieczona tem bezpieczniej zażywana być może iż pierwiastek ten [trimetyloamina] już się ulotnił. Co do wyrabiania oleju, 100 funtów bukwi (...) dają 12 fun. dobrego (...)oleju; olej ten oczyszczony należycie za pomocą stania na wodzie i kłócenia (...) nie ustępuje w smaku oliwie prowanckiéj i przez wiele lat dobrze się zachowuje. Przydatnym jest do zaprawy sałaty i t.p. i do palenia." [5]
buk pospolity, Fagus sylvatica, młode liście
"Liście [buka] zielone świeże przyjemnym są pokarmem dla bydła domowego; zbierane zaś przed uszkodzeniem od mrozu, lecz w czasie, gdy już opadać zaczynają i ususzone, dobre są do wytykania materaców i pościeli,  a to ze względu, iż nie tylko są miękkie, lecz nadto pulchnie się utrzymują przez lat 7-8. Żucie świeżych liści uśmierza ból zębów i skutecznym jest na obrzękłość dziąseł." [5]
buk pospolity, Fagus sylvatica, buczyna na wiosnę

Buki, jak ludzie, żyją w społecznościach... i pomagają sobie nawzajem!

"Vanessa Bursche z politechniki RWTH w Akwizgranie ustaliła, że w lasach bukowych, w które nie ingerowano,(...) drzewa wzajemnie wyrównują swe słabe i mocne strony. (...) Usuwanie nierówności dokonuje się pod ziemią poprzez korzenie. Zachodzi tam najwyraźniej żywa wymiana. Ten, komu zbywa, dzieli się z innymi, biedak dostaje pomoc w potrzebie. I tu znowu angażuje się grzyby, których olbrzymia sieć funkcjonuje jak gigantyczna maszyna dystrybucyjna. Przypomina to nieco system pomocy społecznej, który zapobiega temu, by poszczególni członkowie naszego społeczeństwa nie upadli zbyt nisko." [6]
buk pospolity, Fagus sylvatica, buczyna na wiosnę

Lasy bukowe zwane są buczynami. Wykształcają się one w miejscach o klimacie łagodnym i wilgotnym, na glebach zasobnych w składniki odżywcze. Charakterystyczny dla buczyny jest intensywny rozwój runa wczesną wiosną, kwitną wtedy i owocują zawilce, kokorycze i żywce. Po rozwoju liści buków, dno lasu zostaje silnie zacienione, co roślinom runa leśnego ogranicza dalszą wegetację.

Dąb szypułkowy, Quercus robur, liść i owoc, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 143-146
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 156-158
  3. Grochowski W., 1988. "Jadalne owoce leśne", wydanie V. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Warszawa 1988. s. 162-164
  4. Lánská D., 1992. "Jadalne rośliny dziko rosnące". Polska Oficyna Wydawnicza "Delta W-Z", Warszawa. s. 90-91
  5. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. Zielnik Ekonomiczno - Techniczny. Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845. s. 10-13
  6. Wohlleben Peter, 2016. "Sekretne życie drzew". Wydawnictwo Otwarte. s.11

opracowała Anna Górska, Wrocław 2015

wróć