Brzoza omszona, Betula pubescensEhrh.

Rodzina Brzozowate (Betulaceae)

Gatunek rodzimy, gleby świeże, podmokłe i mokre, torfowiskowe, próchnicze, światłolubna i umiarkowanie cienioznośna, odporna na zalewanie [1, 2, 3]

Drzewo do 30 m wys., żyje do 100(150) lat. Występuje w prawie całej Europie oraz zach. i środ. Azji [1, 2, 3].

• Zanikające siedliska
• Kwiaty żeńskie
• Kwiaty męskie
• Gatunek pionierski w czasie zlodowaceń
• Owoce
• Omszone gałązki
• W kuchni
• Liście
• Wilgoć
• Kora
• Huby brzozowe

40 lat temu Kazimierz Zarzycki tak pisał o siedliskach brzozy omszonej:

"Zachodzące na szeroką skalę naruszenia dotychczasowych stosunków hydrologicznych, odwadnianie i osuszanie całych dolin rzecznych i kompleksów torfowiskowych prowadzą do kurczenia się siedlisk i zmniejszania niewielkich stosunkowo obszarów zajętych przez brzozę omszoną." [3]

Niestety dziś ten proces pogłębił się jeszcze bardziej, na terenach "dobrze zagospodarowanych" właściwie nie można znaleźć brzozy omszonej.

Brzoza omszona kwitnienie w kwietniu lub maju, z reguły 1-2 tygodnie później niż brzoza brodawkowata, jej kwiatostany żeńskie rozwijają się wraz z liśćmi z pączków mieszanych.

Kwiatostany męskie brzozy omszonej, podobnie jak brodawkowatej, zawiązują się na drzewie już jesienią. Na wiosnę rosną i zaczynają pękać wysuwając pręciki, które produkują pyłek roznoszony przez wiatr.

Badania pyłku pokazały, że w czasie ostatnich zlodowaceń "W miarę postępującej poprawy klimatu obie brzozy, tj. omszona i brodawkowata, odznaczające się większą od innych drzew (np. sosny) szybkością migracyjną, zajmowały tereny położone na przedpolu ówczesnej polarnej granicy lasu." [3]

Owoce brzozy omszonej, podobnie jak brodawkowatej, są zebrane w walcowate owocostany

Brzozę omszoną można rozróżnić od brodawkowatej m. in. po:
- omszonych młodych gałązkach,
- liściach, których nasada jest z reguły zaokrąglona lub sercowata, a ogonek i blaszka owłosione przynajmniej za młodu.

Z brzozy omszonej, podobnie jak z brodawkowatej, można pozyskiwać oskołę, sok brzozowy, a z jej młodych liści przyrządzać sałatki.

"Brzoza omszona wykazuje na ogół dość duże wymagania co do wilgotności gleby. W pewnych jednak warunkach, jak np. na Wyspach Brytyjskich, odpowiednio wilgotny, obfitujący w mgły klimat pozwala jej na zajmowanie gleb względnie suchych." [3]

Kora brzozy omszonej u starszych drzew jest z reguły szarawobiała i nie czernieje u nasady pnia, jak często ma to miejsce u brzozy brodawkowatej.

Na brzozie brodawkowatej i omszonej rosną tzw. huby brzozowe: włóknouszek ukośny (Inonotus obliquus) i porek brzozowy (Poliporus betulinus). "Wyciąg lub odwar z obu hub pobudza wytwarzanie interferonu, tj. substancji przeciwwirusowej. Pomocniczo mogą być stosowane w leczeniu chorób wirusowych i nowotworowych. Gęsty wyciąg z grzybni huby czarnej [włóknouszek] wchodzi w skład Befunginu, leku przeciwnowotworowego produkowanego w Rosji." [4]

Literatura:

1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 131-132
2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 174-175
3. "Brzozy, Betula L.", 1979. pod red. S. Białoboka. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa - Poznań, 1979, s. 274, 287,19, 286
4. "Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa" pod redakcją H. Strzeleckiej i J. Kowalskiego, 2000. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000. s. 189

opracowała Anna Górska, Wrocław 2016

wróć