Zielonka - logo
Bez koralowy, Sambucus racemosa, owocostan

Bez koralowy (dziki bez koralowy), Sambucus racemosa L.

Rodzina Przewiertniowate (Caprifoliaceae)

Gatunek rodzimy; gleby świeże i lekkie, ale nie wapienne, światłolubny, cienioznośny, odporny na suszę, mróz i zanieczyszczenia powietrza [1, 2]

Krzew lub małe drzewo do 4 m wys.. Występuje w Europie, Azji i Ameryce Płn. [1, 2].

"Krzew ten w górzystych krajach południowéj Europy dziko rośnie na skałach i w lasach; w Królestwie Polskiém w okolicach: Buska, Wiślicy, Kazimierza i innych takoż sie znajduje. (...) U nas hoduje się w ogrodach zabawnych i parkach. (...) Pospolicie rośnie krzaczysto, ale daje się też w piękne hodować drzewka; " [3]
Bez koralowy, Sambucus racemosa, kwiaty

Kwiaty bzu koralowego rozwijają się w kwietniu lub maju. Są niewielkie (ok. 4 mm ø) i mają m.in. po pięć pręcików z żółtymi pylnikami i pięć żółtawozielonkawych, zrośniętych ze sobą płatków korony. Co charakterystyczne, kwiaty bzu koralowego są zebrane w jajowate lub stożkowe wiechy, po czym łatwo odróżnić ten gatunek od bzu czarnego i bzu hebdu u których kwiatostanem jest płaski podbaldach.

Bez koralowy, Sambucus racemosa, owoce

Inną charakterystyczną cechą bzu koralowego jest barwa jego owoców, które nie są czarne jak u bzu czarnego i bzu hebdu, lecz wybarwiają się na piękny czerwony kolor.

"Owoce (...) wcześnie, bo już w Sierpniu, piękny koralowy dostaią kolor, którym aż do późney iesieni ogrody nasze zdobią." [4]
Bez koralowy, Sambucus racemosa, liście

Liście bzu koralowego są z reguły złożone z 5 lub 7 jajowatych lub eliptycznych listków o wyciągniętym wierzchołku.

Bez koralowy, w przeciwieństwie do czarnego, nie był szeroko wykorzystywany w medycynie ludowej: "Co do kwiatów i owoców bardzo się różni [od bzu czarnego] a żadnych swoich częściach nie ma ani smaku ani zapachu mocnego i dla tego też żadnych nie ma własności lekarskich."[4]

Za to w Ameryce Płn. wiele plemion indiańskich stosowało zewnętrznie wywary z jego kory i korzenia przy bólach stawów i mięśni, m. in. używano go w łaźni, aby odprężyć i zregenerować ciało kobiety po porodzie [5].

Bez koralowy, Sambucus racemosa, rdzeń gałązki

Kolejną cechą, po której łatwo odróżnić bez koralowy od czarnego jest barwa rdzenia gałązek, u bzu koralowego jest on brązowy, u czarnego biały.

Chociaż bez koralowy jest rośliną trującą, zawiera glikozydy cyjanogenne, to Indianie wiedzieli, że po obróbce termicznej i odrzuceniu nasion jego owoce nadają się do jedzenia. Robili z nich wino, dżemy, galaretki, ciasteczka, a suszony przecier dodawali do zupy z łososia i innych dań [5, 6].

Bez koralowy, Sambucus racemosa, pokrój

Bez koralowy jest rzadziej spotykany w naszym kraju, niż bez czarny. Rośnie przede wszystkim w górach, do piętra kosodrzewiny, oraz na części niżu, głównie północnej. Spotykamy go też lokalnie, w innych miejscach, gdzie najprawdopodobniej dziczeje z ogrodów [1, 2].

Brzoza brodawkowata, Betula pendula, liść i owocostan, obok napis, naucz się rozpoznawać drzewa z naszym programem

Literatura:

  1. Seneta W., Dolatowski J., 2006."Dendrologia" Wydanie II poprawione i uzupełnione. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. s. 489
  2. Bugała W., 1991. "Drzewa i Krzewy dla terenów zieleni" wydanie II. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1991. s. 525
  3. Józef Gerald-Wyżycki, 1845. Zielnik Ekonomiczno - Techniczny. Drukiem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1845, s. 146-147
  4. Michał Szubert. Warszawa 1827. "Opisanie Drzew i Krzewów Leśnych Królestwa Polskiego". DRUKARNIA N. GLÜCKSBERGA, s. 197-198
  5. Moerman Daniel E., 2006. "Native American Ethnobotany". Timber Press, Portland, Oregon, U.S.A., s. 513-515
  6. arcadianabe blog - red elderberry – (ang.) dostęp 14.08.2016

opracowała Anna Górska, Wrocław 2016

wróć