Bez hebd (hebd, dziki bez hebd), Sambucus ebulus L.

Rodzina Przewiertniowate (Caprifoliaceae)

Gatunek rodzimy; rośnie na skrajach lasów, przydrożach, wyrębach, skrajach pól [1, 2]

Bylina do 2 m wys.. Występuje w Europie Południowo Wschodniej, Afryce Północnej i Azji Zachodniej [1, 2, 3].

• Ani krzew, ani drzewo, lecz roślina zielna
• Kwiaty - purpurowe pręciki
• Owoce - jadalne po obróbce termicznej?
• Na fiałkowo
• Liście
• Przylistki - duże, trwałe
• Bylina
• Wierzenia

Bez hebd, w przeciwieństwie do będących krzewami lub drzewami bzu czarnego i bzu koralowego, jest rośliną zielną.

"... rok rocznie z korzeni odrasta, rozkrzewia się z łatwością, a trudny do wytępienia, dla tego uprzykrzony w gospodarstwie rolnem." [4]

Kwiaty bzu hebdu, podobnie jak u bzu czarnego, są zebrane w podbaldachy. Aby je rozróżnić należy spojrzeć na pylniki, u hebdu są one purpurowe, u bzu czarnego żółte.

Owoce tego gatunku uważa się u nas za trujące, choć np. na Słowacji przygotowuje się z nich dżemy i soki, podobnie jak u nas z owoców bzu czarnego. Ważne jest, aby w obu przypadkach raczej nie jeść ich na surowo, a dopiero po smażeniu lub gotowaniu [5, 6].

Dawniej owoców hebdu używano do farbowania skóry i przędzy [3].

"Sokiem z Jagód można skórki farbować fiałkowo; a przydawszy octu, iasno błękitno." [9]

Liście bzu hebdu są złożone z 5-9 podługowatych, ostro ząbkowanych listków.

Cechą charakterystyczną tego gatunku są dobrze rozwinięte, trwałe, jajowate przylistki. U naszych drzewiastych gatunków przylistki są małe i szybko odpadają.

Bez hebd jest byliną, czyli wieloletnią rośliną zielną. Jego nadziemne pędy rozwijają się na wiosnę, a zasychają na jesieni. Długowieczne są natomiast części podziemne tej rośliny.

Przez niektóre społeczności hebd uważany był za roślinę magiczną:

"W pewnych znów okolicach u Słowian bałkańskich chory, aby uwolnić się od febry, udaje się pod krzak bzu zielnego, czyli hebdu (...), przyciąga jego wierzchołek do ziemi i obciąża go kamieniem i pod utworzonym w ten sposób łukiem przepełza trzykrotnie." [7]

Literatura:

1. Rutkowski L., 1998."Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej". Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998. s. 439-440
2. Szafer W., Kluczyński S., Pawłowski B., 1986. "Rośliny Polskie", Wydanie piąte. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986. s. 622-623
3. "Słownik botaniczny" pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich, 1993. Wiedza Powszechna, Warszawa. s. 51-52
4. "Encyklopedyja powszechna", TOM III, 1860. WARSZAWA, druk i własność S ORGELBRANDA Księgarza i Typografa. s. 342
5. Lánská D., 1992. "Jadalne rośliny dziko rosnące". Polska Oficyna Wydawnicza "Delta W-Z", Warszawa. s. 146-147
6. Łuczaj Ł., 2013. "Dzika kuchnia". Wydawnictwo Nasza Księgarnia, Warszawa. s.28
7. Moszyński K., 1967."Kultura Ludowa Słowian. Kultura duchowa". Tom II, część 1, Wydanie drugie. Książka i Wiedza, Warszawa. s. 270
8. Krzysztof Kluk, 1786."Dykcyonarz Roślinny". Drukarnia J.K. Mci y Rzeczypospolitey, Warszawa 1786. s. 47

opracowała Anna Górska, Wrocław 2017

wróć